5. Je bent meer dan je werk 


Met onbetaalde arbeid die gelijkwaardig is aan betaalde arbeid. Onze samenleving drijft op vrijwilligers en mantelzorgers. Laten we met elkaar zorgen voor een goede balans tussen werk en privé, vrije tijd en gezin.


Wij dromen van een maatschappij waarin waardering is voor taken die je naast je werk doet, als vrijwilliger, als mantelzorger of op welke manier dan ook.

Onbetaalde arbeid wordt in de ogen van velen meestal niet gelijk gewaardeerd als betaalde arbeid. Toch is ongeveer de helft van de samenleving actief in onbetaalde arbeid, dat wil zeggen: vrijwilligerswerk. Dat betekent dat de samenleving hier enorm van profiteert. Gelukkig maar, want als deze onbetaalde arbeid in de vorm van betaalde arbeid zou moeten plaatsvinden, zouden tal van evenementen niet meer kunnen plaatsvinden, of zou bepaalde zorg niet meer kunnen worden verleend, of zouden de maatschappelijke kosten extreem toenemen. Daarnaast zijn er nog veel positieve aspecten te noemen aan vrijwilligerswerk, die op zichzelf al reden genoeg zijn om het te stimuleren. Daarom verdient niet-betaalde arbeid op zijn minst gelijke waardering, en vinden we dat er ook in de balans tussen werk, privé, vrije tijd en gezin aandacht voor moet zijn.

Vrijwilligerswerk
De mantelzorgers in onze samenleving zijn onmisbaar. Maar ook werk voor de kerk, de sportclub en maatschappelijke of welzijnsinstellingen is van groot belang voor de samenleving. Je vrijwillig ergens voor inzetten levert vaak niet alleen veel voldoening op; je leert vaak ook nieuwe mensen kennen, je verbreedt je netwerk. Ook kun je vaak talenten inzetten en ontwikkelen die in je betaalde baan lang niet altijd (volledig) worden benut of uitgedaagd. Dat levert een waardevolle bijdrage aan je cv. Vrijwillig wil namelijk lang niet altijd zeggen dat het werk minder professioneel gebeurt. Voor wie geen betaalde baan heeft, kan vrijwilligerswerk dan ook helpen om relevante ervaring op te doen. Bovendien geeft het een gevoel van ‘nuttig’ zijn. Vanwege de sterke focus op ‘betaalde arbeid’ staat dat gevoel bij mensen zonder betaalde arbeid vaak sterk onder druk. Dit kan een spiraal van negatieve gevoelens tot gevolg hebben. 

Financiën
Helaas wordt het doen van vrijwilligerswerk financieel vaak niet gestimuleerd, maar eerder streng gesanctioneerd: een extra vergoeding voor vrijwilligerswerk komt in mindering op een uitkering  vanuit de participatiewet of zorgt er zelfs voor dat er helemaal geen recht meer bestaat op een uitkering. Uiteraard vinden we dat onbetaalde arbeid niet moet leiden tot een verdringing van betaalde arbeid. Het mag niet zo zijn dat mensen onterecht werkzaamheden verrichten, waarvoor normaliter een betaalde kracht wordt ingezet en waar dus misbruik wordt gemaakt van onbetaalde krachten. Maar vrijwilligerswerk heeft ook voor de samenleving zeker waarde en we vragen ons dan ook af of alle financiële sancties terecht zijn. 

Soms kunnen er mogelijkheden zijn om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, vanwege langdurige werkloosheid, arbeidsongeschiktheid, of aangeboren lichamelijke of geestelijke beperkingen tijdelijk in een aangepaste vorm, in stappen (weer) te laten toegroeien naar een volwaardige baan met een volwaardig salaris. Dit omdat de stap in één keer te groot kan zijn, en/of voor werkgevers als te risicovol wordt gezien. Duidelijke afspraken over de tijdsduur, en een verplichting om na deze tijd op een duurzame basis een contract aan te gaan en de reguliere arbeidsvoorwaarden te hanteren, waarbij ten minste het minimumloon geldt, voorkomen misbruik. Eventueel moet de overheid hierin financieel bijspringen. Het valt niet te ontkennen dat de waarde van werk voor mensen veel méér is dan alleen wat iemand tegen ‘marktwaarde’ kan uitvoeren. De gevolgen van niet mee mogen doen, zijn - ook financieel - veel groter dan alleen de kosten om mensen daarin desnoods financieel te ondersteunen. Denk alleen maar aan de maatschappelijke medische kosten, die moeten worden gemaakt als gevolg van psychische en lichamelijke problemen. Criminaliteit en andere sociale gevolgen blijven dan nog geheel buiten beschouwing. 

De praktijk heeft ons in Nederland geleerd dat het huidige systeem van uitkeringen en toeslagen, met prikkels als sollicitatieverplichtingen en sancties in sommige gevallen hun doel voorbijschieten, en daarom lang niet altijd bijdragen aan participatie op de arbeidsmarkt. Dan raken mensen alleen maar verder verwijderd van de arbeidsmarkt, met alle negatieve gevolgen van dien.

Basisinkomen
Er is de afgelopen jaren internationaal veel gezegd en geschreven over het begrip ‘basisinkomen’. Alhoewel er nog veel vragen zijn, zowel over uitvoerbaarheid als over andere effecten, blijkt uit een aantal experimenten dat er veel positieve aspecten aan zitten, die mogelijk zelfs opwegen tegen eventuele nadelen. Wij vinden daarom dat het concept van een basisinkomen zorgvuldig en in de praktijk moet worden onderzocht op haalbaarheid. 

Vaderschapsverlof
De geboorte van een kind is een bijzondere gebeurtenis, maar ook één die omgeven is met veel kwetsbaarheid. Om die reden is het van belang dat de zorg voor het pasgeboren kind in het gezin alle ruimte krijgt. Daar past niet bij dat de kersverse vader al na twee dagen weer op het werk wordt verwacht, of genoodzaakt is om regulier verlof op te nemen als hij zijn bijdrage wil leveren aan de verzorging en opvoeding van zijn pasgeboren zoon of dochter. Gelukkig is dit inmiddels verlengd naar vijf dagen en bestaat het plan om daarna vanaf 2020, nog naar keuze van de vader, tot vijf weken langer betaald verlof te krijgen, tegen een deel van het reguliere salaris. Wij vinden het een goede ontwikkeling dat de periode van betaald verlof wordt verlengd. Daarmee wordt de balans tussen werk en privé meer in evenwicht gebracht, en komen we ook meer op één lijn met de termijnen in de landen om ons heen. 

Rouwverlof
Naast het vieren van blijde gebeurtenissen als het geboren worden van kinderen in een gezin, zijn er helaas soms ook momenten van groot verdriet, zoals het overlijden van een naaste. Rouwen om het verlies van een dierbare kent echter geen wettelijke verlofvorm, anders dan de noodzakelijke tijd die je krijgt om praktische zaken te regelen rondom de uitvaart. Het verschilt in de praktijk hoelang werknemers de tijd krijgen om te rouwen; het hangt af van de beoordeling door de bedrijfsarts, en/of de keus van de werkgever. Dat biedt in de praktijk niet altijd voldoende houvast. Iedereen verwerkt verlies namelijk anders. De één heeft er juist behoefte aan om vooral bezig te blijven met de dagelijkse bezigheden, de ander heeft veel meer behoefte aan rust, en weer een ander wil vooral de ruimte hebben om verdriet te kunnen uiten in gesprekken. Belangrijk is in elk geval dat er aandacht is vanuit de omgeving. Daarbij kan de rol van de werkgever niet onbelicht blijven. Werk maakt zo’n groot deel uit van iemands leven, dat rouw daar onmiskenbaar ook een grote invloed op heeft. Wij vinden dat rouw daarom een wettelijke reden mag zijn voor betaald verlof, naar keuze van de rouwende, en afhankelijk van de graad van verwantschap. Daarbij kan een periode volledig betaald verlof of een periode gedeeltelijk betaald verlof uitkomst bieden. Belangrijk is ook dat werkgevers en werknemers in zo’n geval de communicatie niet volledig stilleggen. Persoonlijke aandacht en ruimte om het te delen zijn essentieel. Zowel het geheel ontbreken van communicatie, als het druk leggen van een werkgever op een werknemer, bevorderen allerminst het ‘goed’ doorlopen van een rouwproces, en zijn niet zelden de opmaat voor een duurzaam arbeidsconflict. Daarmee is niemand gebaat. 

Concreet:

  • Geef positieve aandacht aan onbetaald vrijwilligerswerk.
  • Stimuleer en faciliteer mogelijkheden om vrijwilligerswerk te doen, waaronder mantelzorg, zowel voor hen die een betaalde baan hebben, als voor hen die dat door omstandigheden niet hebben, en aangewezen zijn op ondersteuning door een vangnet.
  • Voorkom misbruik van vrijwilligerswerk bij ‘verdringing’ door duidelijke afspraken. 
  • Draag zorg voor financiële ondersteuning van overheidswege (loonkostensubsidies) voor hen die meer ondersteuning nodig hebben in het toegroeien naar een zelfstandig betaalde werkplek.
  • Creëer ruimte voor gedegen onderzoek en bijbehorende experimenten om basisinkomen in de praktijk te onderzoeken.
  • Voer de voorgenomen plannen door om vaderschapsverlof in 2020 verder uit te breiden.
  • Laat rouwverlof als wettelijke reden voor verlof opnemen, en geef meer aandacht aan het onderwerp binnen werkgever-/werknemersrelaties.


sitemap    disclaimer